Rumi i zakon mewlewitów

Rumi

Rumi, którego pełne imię brzmiało Dżalal ad-Din Muhammad, urodził się w 1207 roku i zmarł 17 grudnia 1273 roku. Jego rodzina pochodziła z Balchu, a napór Mongołów zmusił ją do wędrówki na zachód. Osiadł w Konyi, ówczesnej stolicy Sułtanatu Rumu Seldżuków, skąd pochodzi przydomek Rumi. Oczekiwano, że pójdzie w ślady ojca jako uczony religijny i nauczyciel. Jego Masnawi uchodzi za jeden z największych poematów języka perskiego, a jego poezja jest dziś czytana na całym świecie w wielu przekładach.

Shams i wiersze

W 1244 roku Rumi spotkał wędrownego derwisza Shamsa z Tabrizu i to spotkanie odmieniło jego życie. Shams zniknął w 1248 roku, a żal Rumiego stał się źródłem wylewu poematów lirycznych w Dywan Shamsa z Tabrizu. Biografie Rumiego mieszają historię z legendą, dlatego badacze podchodzą do dawnych przekazów z ostrożnością. Popularna opowieść głosi, że po raz pierwszy zaczął wirować, gdy usłyszał złotników kujących w bazarze w Konyi. Inny pogląd mówi, że tańca wirującego nauczył się od Shamsa. Obie historie opowiada się o początkach sema.

Zakon powstaje w Konyi

Po śmierci Rumiego jego syn Sultan Veled i Husameddin Czelebi założyli zakon mewlewitów i wznieśli w Konyi mauzoleum nad jego grobem. Komora grobowa została ukończona w 1274 roku pod kopułą pokrytą turkusowymi kaflami, która jest dziś znakiem rozpoznawczym miasta. Zakon wziął swoją nazwę od Mevlany, tytułu, którym Turcy określają Rumiego, oznaczającego nasz mistrz. Jego przywódcą jest tradycyjnie Çelebi, potomek rodziny Rumiego.

Loże w całym imperium

Za panowania Osmanów zakon rozprzestrzenił się na całe imperium, a loże mewlewitów, zwane mevlevihane, wznoszono w wielu miastach. Loża mewlewitów Galata w Stambule, założona w 1491 roku za panowania Bajazyda II, opisywana jest jako najstarsza loża mewlewitów w mieście. Mieści się w niej ośmiokątna sala ceremonii z elementami barokowymi z XVIII wieku. Późniejsi sułtani wspierali zakon — sułtan Selim III czytał Masnawi i grał na neju, a jego panowanie często nazywa się złotym wiekiem zakonu.

Czytaj dalej: Wyjaśnienie sema wirujących derwiszy

Szkolenie i sposób życia

UNESCO odnotowuje, że tancerze odbywali niegdyś 1001 dni odosobnionego szkolenia w lożach, ucząc się etyki, zasad postępowania i wierzeń poprzez modlitwę, muzykę religijną, poezję i taniec. Po tym szkoleniu pozostawali członkami zakonu, ale wracali do pracy i rodzin. Obok semy praktyki zakonu obejmują studiowanie Koranu i dzieł Rumiego, medytację oraz rozmowy prowadzone przez szejka. Wir jest tylko jedną częścią szerszej dyscypliny, co powinno jasno wynikać z dobrego wprowadzenia podczas występu.

1925 i później

W 1925 roku nowa republika Turcji zamknęła loże sufickie, a loża w Konyi stała się Muzeum Mevlâny, otwartym w 1927 roku. UNESCO odnotowuje, że w tym roku zamknięto wszystkie mevlevihane. Państwo zaczęło ponownie zezwalać na publiczne występy w latach 50. XX wieku, a w latach 90. złagodziło ograniczenia. W dekadach zamknięcia tradycja przetrwała, ale w dużej mierze jako muzyka, a nie nauczanie religijne. Dziś ceremonie sema w Turcji są często prezentowane jako wydarzenia kulturalne, a niektóre grupy starają się przywrócić pierwotny, kameralny charakter.

Şeb-i Arûs

Najważniejszą doroczną semą jest upamiętnienie śmierci Rumiego, zwane Şeb-i Arûs, co oznacza noc zaślubin lub noc zjednoczenia. Zakon postrzega jego śmierć jako zaślubiny z Bogiem. Uroczystości trwają kilka dni w Konyi w grudniu, a ostatnia noc przypada w rocznicę jego śmierci, 17 grudnia. Pielgrzymi przybywają z wielu krajów, a wydarzenie objęte jest systemem biletowym na ceremonię. Tego nie zobaczysz podczas wieczoru w Stambule, ale wyjaśnia to, dlaczego zakon traktuje grudzień jako swój środek ciężkości.