Rumi ve Mevlevi tarikatı

Rumi

Tam adı Celaleddin Muhammed olan Rumi, 1207'de doğdu ve 17 Aralık 1273'te vefat etti. Ailesi Belh'ten geliyordu ve Moğol ilerleyişi onları batıya doğru sürükledi. O dönemde Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti olan Konya'ya yerleşti; Rumi adı da buradan gelir. Babasının izinden giderek bir din âlimi ve öğretmen olması bekleniyordu. Mesnevi, Fars edebiyatının en büyük şiirlerinden biri olarak kabul edilir ve şiirleri bugün dünyanın dört bir yanında pek çok çeviriyle okunmaktadır.

Shams ve şiirler

1244'te Mevlânâ, gezgin derviş Tebrizli Şems ile tanıştı ve bu karşılaşma onun hayatını değiştirdi. Şems 1248'de ortadan kayboldu ve Mevlânâ'nın acısı, Şems-i Tebrîzî Divanı'ndaki lirik şiirlerin coşkun bir dökülüşüne dönüştü. Mevlânâ'nın biyografileri tarihi efsaneyle harmanlar, bu yüzden akademisyenler eski anlatılara ihtiyatla yaklaşır. Yaygın bir hikâye, Konya çarşısında kuyumcuların çekiç seslerini duyduğunda ilk kez dönmeye başladığını söyler. Bir başka görüş ise semayı Şems'ten öğrendiğini savunur. Sema'nın kökenine dair her iki hikâye de anlatılır.

Tur, Konya'da başlıyor

Rumi'nin ölümünden sonra oğlu Sultan Veled ve Hüsameddin Çelebi, Mevlevi tarikatını kurdu ve Konya'da onun mezarının üzerine bir türbe inşa ettirdi. Türbe odası, 1274 yılında turkuaz çinilerle kaplı bir kubbe altında tamamlandı; bu kubbe bugün şehrin simgesidir. Tarikat adını, Türklerin Rumi için kullandığı ve "efendimiz" anlamına gelen Mevlana unvanından almıştır. Tarikatın lideri geleneksel olarak, Rumi'nin ailesinden gelen bir Çelebi'dir.

İmparatorluğun dört bir yanındaki konaklar

Osmanlılar döneminde tarikat imparatorluk genelinde yayıldı ve mevlevihane adı verilen Mevlevi tekkeleri birçok şehirde inşa edildi. İstanbul'daki Galata Mevlevihanesi, II. Bayezid'in saltanatı sırasında 1491'de kurulmuş olup şehrin en eski Mevlevi tekkesi olarak tanımlanmaktadır. Yapıda 18. yüzyıl Barok unsurları taşıyan sekizgen bir semahane bulunmaktadır. Sonraki padişahlar tarikata destek vermiş; Sultan III. Selim Mesnevi'yi okumuş ve ney üflemiş, onun saltanatı sıklıkla tarikatın altın çağı olarak anılmıştır.

Sonraki: Sema gösterisi ve dönen dervişler hakkında bilmeniz gerekenler

Eğitim ve bir yaşam biçimi

UNESCO, dansçıların bir zamanlar localarda 1.001 gün süren inzivaya çekilmiş bir eğitim aldıklarını, bu süreçte dua, dinî müzik, şiir ve dans aracılığıyla ahlakı, davranış kurallarını ve inançları öğrendiklerini belirtiyor. Bu eğitimin ardından tarikata üye olmayı sürdürseler de işlerine ve ailelerine geri dönerlerdi. Sema ile birlikte tarikatın uygulamaları arasında Kur'an ve Mevlânâ'nın eserlerinin incelenmesi, meditasyon ve şeyhin yönlendirdiği sohbetler yer alır. Sema, çok daha geniş bir disiplinin yalnızca bir parçasıdır; iyi bir gösterim sunuşu bunu açıkça ortaya koymalıdır.

1925 ve sonrası

1925'te Türkiye'nin yeni cumhuriyeti Sufi tekkelerini kapattı ve Konya Tekkesi, 1927'de açılan Mevlâna Müzesi'ne dönüştü. UNESCO, o yıl tüm mevlevihanelerin kapatıldığını kaydeder. Devlet 1950'lerde yeniden halka açık gösterilere izin vermeye başladı ve 1990'larda kısıtlamaları gevşetti. Kapatılma on yıllarında gelenek hayatta kaldı, ancak büyük ölçüde dini öğretiden ziyade müzik olarak. Bugün Türkiye'de sema törenleri sıklıkla kültürel etkinlikler olarak sunuluyor ve bazı gruplar özgün samimi karakteri geri kazanmaya çalışıyor.

Şeb-i Arûs

En önemli yıllık sema, Rumi'nin ölümünün anılması olan ve düğün gecesi ya da birleşme gecesi anlamına gelen Şeb-i Arûs'tur. Tarikat onun ölümünü Tanrı ile bir düğün olarak görür. Anma etkinliği aralık ayında Konya'da birkaç gün sürer ve son gece onun ölüm yıldönümü olan 17 Aralık'a denk gelir. Hacılar birçok ülkeden gelir ve etkinliğin tören için bir bilet sistemi vardır. Bunu bir İstanbul akşamında göremezsiniz, ancak bu tarikatın neden aralık ayını ağırlık merkezi olarak gördüğünü açıklar.